Düşük faizin gerçekleşebilmesini veya yüksek faiz oranının düşüş trendi içine girebilmesini sağlayan  koşullar nelerdir?

Düşük faizin olabilmesi için ekonominin para politikasının para piyasaların konumuna bir bakalım. Düşük faizin olabilmesi için para politikası ve para piyasaların olması gereken durumlarını kısaca açıklayalım. Mikro iktisadın bilinen bir kuralı “ bir malın miktarı bolsa fiyatı düşer” .Bunu para piyasasında uygulayalım. Basit olarak ifade edersek  paranın fiyatı faiz olduğuna göre paranın miktarı bol ise faiz oranı da düşüş trendi içine girer. Toplam para miktarı, dolanımdaki para vs, bolsa, bollaştıkça faiz oranı düşer ve hatta negatif değerler alabilir.

Para piyasasında yerli (ulusal)ve yabancı(döviz) paralar, para miktarı kapsamında sayılmaktadır. Söz konusu ülke para piyasasında yabancı para(döviz) dediğimiz Dolar Euro vs paraların miktarı artıkça bu paraların ilgili ülke parası karşısında değeri düşer(Döviz kuru). Dış dinamikler bu yabancı paranın(döviz kuru) değerinin belirlenmesinde önemli bir faktördür  ve bunun yanı sıra iç dinamikler de yabancı paranın değerini  belirlemede önemli faktör konumundadır. Benzer biçimde ulusal paranın miktarı arıkça (gevşek para politikası) paranın fiyatı olan faiz oranı düşer. Kısacası (yerli-yabancı)para miktarı artıkça paranın değeri olan faiz(kur) oranı düşer.

Sermaye birikimini gerçekleştiren ,yeterince sermaye stokuna sahip olan veya  tasarruf eğilimi yüksek olan (marjinal tasarruf eğilimi) ekonomilerde paranın fiyatı olan faiz oranı düşer, düşüktür.

Sermaye ve finansal piyasaları yeterince gelişmemiş ,gelişse bile derinleşmemiş ekonomilerde paranın fiyatı, faizi düşürmek zordur.

Cari dengesi fazla veren ekonomilerde paranın fiyatı olan faiz düşüktür. Tam tersi cari dengesi açık veren veya cari açığı GSMH’nin  yüzde 7-10 olan ekonomilerde paranın fiyatı olan faiz düşürmek çok zordur, faiz oranı artış trendi içindedir.

Fiyatlar genel seviyesi (enflasyon) artış seyri içinde olan(yüksek enflasyon veya iki haneli enflasyon oranı ) ekonomilerde paranın fiyatı  olan faiz düşmez, artış trendi içindedir.

Toplam ihracatın ithal girdilerini karşılama oranı veya toplam ihracatın ham madde ithalatını karşılama oranı  veya  toplam ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde almış civarında olan ekonomilerde paranın fiyatı faizi düşmez,artış seyri içindedir.

Ekonomiler(ekonomik otorite anlamında) bir tercih yapmak zorunda kalsalar düşük faizi mi yoksa yüksek faizi mi tercih ederler? İyi olan hangisidir? Tercih yapabilme lüksüne hangi ekonomiler sahiptir?

Havva TUNC  06.02.21012 

“War Horse”  Savaş Atı olarak Türkçeye çevrilmiş bir Steven Spielberg filmi . Micheal Morpurgo aynı isimli çocuk romanından beyaz perdeye aktarılmış.

Film, kahraman at Joey’nin doğumu ile başlar. Anne at ve yavrusu Joey arasındaki sıcak ilişki seyirci ile film arasında bağın kurulduğu ilk andır. Joey uzaktan izleyen ikinci kahramanımız  Albert ve onun Joey’e olan ilgisi Joey’nin çiftliğe gelmesiyle başlar. Albert’ın ata olan sevgisi, seyirci ile film arasındaki bağı sağlamlaştırır. Seyircinin filme olan ilgisi filmin gişe başarısının bir ölçüsü olarak alınabileceği gibi seyircinin keyifli vakit geçireceği anlamına gelmektedir. Albert’ın  Joey'e elma verme sahnesi ünlü bir ressamın fırçasından çıkmış bir tablo veya ünlü bir fotoğrafçının yakaladığı bir kare olarak sinema tarihine geçecek olup seyircinin kendinden geçtiği andır.

Albert’ın babasının Joey satın almasıyla Alber ile Joey arasındaki ilişki farklı bir boyut kazanır ve bu ilişki Birinci Dünya Savaşının çıkmasıyla Joey’nin İngiliz subayına satılıncaya kadar sürer.Ve seyirci savaşın acımasız, anlamsız gerçeğiyle karşı karşıya kalır. Filim masalsı bir atmosfer içinde başlar ve sürüp gider. Öyle bir an gelir, Joey’in savaşın korkunçluğu içersinde dengesini ve aklını yitirir ve amaçsızca bir koşu tutturur ve düşünceye kadar koşar. Bütün vücudu dikenli teller sarılmış bir durumda yığılır kalır. Birbirlerine düşman olan tarafların askerleri Joey’ye yardım için savaşı unuturlar ve onu dikenli tellerin esaretinde kurtarırlar. Ama bundan sonra ne olacaktır? Joey’i kim alacaktır? Karar veremezler o kadar centilmendirler ki savaşta olduklarını ve birbirlerini öldürmekte olduklarını  unuturlar. Birbirlerinin düşmanı durumunda olan askerler sanki bir eğlencede bir yarıştaymış gibi yazı tura atarak Joey’i kimin alacağına karar verirler. Karar verme sahnesi savaşın saçmalığının, anlamsızlığının sözsüz ifadesi olup bir kez daha altı çizilir ve gözler önüne serilir, bu saçmalık ve acımasızlık.

Albert bu arada savaşa katılmıştır. Savaşta yanında patlayan bir gaz bombası nedeniyle gözleri bir süreliğine görme fonksiyonunu yitirir. O arada Joey dikenli tellerinden kurtulmuş, yaralar içindedir ve yaşamak acı çekmek anlamına geldiğinden, öldürülmesine karar verilir ve tam öldürülecek iken Albert ile Joey buluşur ve  savaşta bu arada son bulmuştur.  Hüzünlü bir,iki olaydan sonra Albert ve Joey  Dartmoor’a dönerler.

Steven Spielberg’in kamerasından masalsı şölene dönüşen "War Horse",  genç oyuncu Jeremy Irvine’nin(Albert) başarılı oyunu ile Annesini oynayan Emily Watson ve babası rölündeki  Peter Mullan oyun gücü filmi zirveye taşımaktadır. Sevginin değişik bir boyutunu, savaşın anlamsız acı yüzünü, kişilerin hayata sıkı sıkı sarılışlarının arkasındaki anlamı, farklı bir atmosfer içinde sunan Spielberg “War Horse” filmiyle başarısına başarı katmaktadır.

Bütün Oscar ödülleri toplayacak gibi duran “War Horse”, düşmanlığın, sevgisizliğin, acımasızlığın içinde kıvranan insanlara, tek başına ayakta kalmanın, güçlü olmanın sırrını veriyor sanki. Bireyselleşen  yaşamlar, anlamsızlaşan ve acımasızlaşan hayatlar günümüz insanının en büyük sıkıntılarından sadece bir kaçı. Spielberg  “Savaş Atı” filmiyle gönüllerdeki gizli ama beklenen sevgiyi ortaya çıkarma çabası ve başarısı, masalsı anlatımı ile izleyicilere güç, destek ve mutluluk vermektedir.

Havva TUNC  29.01.2012            

The Artist, sesiz sinemadan sesli sinemaya geçişi aşk öyküsü eşliğinde aktaran bir film. 1920’liler dünyasını gerek kullanılan eşyaları gerek sanatçıların kostümleri gerek dönemim ruhu gerekse de  siyah-beyaz tonda yapılanlar filmi başarılı kılıyor. Ve keza  konunun anlatımı ve oyuncuların özellikle Jean Dujardin performansı oldukça başarılı.

The Artist anlamlı ve farklı kılan, 1927 döneminin koşullarının ve 1929 bunalımının sinema sektöründeki sarsıcı etkisi ve de sesiz sinemanın yerini sesli sinemaya bırakışı oldukça başarılı aktarılmıştır. Kısacası sinema sektörünün hayatta kalabilmesi için bulunan çözüm sinemanın dinamik karakterinin bir özelliğidir.

Artist Filminin George Valantin karakterini oynayan Jean Dujardin ile Reppy Miller karakterini oynayan Berenice Bejo seyirciye geçmişte güzel bir gezinti yaptırmaktadır. Sesiz sinemadan sesli sinemaya geçişin piyasa ekonomisinin bir zorlaması olduğunun en güzel ifadesi yönetmen rolündeki Al Zimmer (John Goodman) karakterinde bulmak mümkündür.

Artist filmi Golden Globe  aldığı 3 ödül yanı sıra 10 dalda Oscar ödülü için başvurması ister istemez insanın kafasını karıştırıyor. Kafa karışıklığı yetmiyormuş gibi kişi, bu ödül törenlerinde, ödüllerin nasıl verildiğini sorguluyor, zihninde. Ve daha da kötüsü, sinema sektörü sesiz sinemaya dönüş yapmalı mı? Siyah beyaz filmler yeniden çekilmeli mi? şeklindeki sorular konunun  abartıldığını düşündürüyor bizlere.

Acaba sinema sektörü yapmış olduğu büyük bütçeli filmler sonucunda hedeflediği geliri elde edemiyor mu?Büyük gelirler elde edebilmek için talep mi yaratılmaya çalışılıyor?

Bilindiği üzere “bir ürünü piyasa sunmadan önce talep yaratılır ve daha sonra ürün piyasaya çıkar.” Amaç  hedeflene karı elde etmek ve bunun sürdürülebilirliğini sağlamaktır.

Bilgisayar(PC) oyun sektöründe masa başında yaratılan oyunların cirosu büyük bütçeli büyük gişe yapan filmlerin elde ettiği cirosunu, oyunlar piyasa çıktıkları andan bir kaç gün içersinde elde etmesi sinemacıların movie piyasasında payımızı kaybediyormuyuz korkusuna kapılmaktadırlar. Örnek vermek gerekirse Call of Duty adlı PC oyunu piyasa sunulduğu ilk üç günlük hasılatı Avatar Filminin toplam gişe hasılatını yakalamıştır. 

Sektörde kar kaybına uğrayan film yapımcılarının Artist Filmi aracılığı ile sesiz sinemaya büyük umut beslemeleri ve bunu desteklemek amacıyla da Golden Globe  ve  Oscar ile ödülde zirveyi yakalamaya çalışmaları sinema sektörü üzerindeki kara bulutları dağıtamamaktadır. Aslında bütün bu yapılmak istenenler Schumpeter’in Creative Restruction (yaratıcı yıkım) tersine çevirmek için yapılan boşa uğraşılardan sadece bir tanesidir.

The Artist filmine büyük anlamlar yüklemek yerine sesiz sinemanın güzel bir örneği olarak bakmak gerekir. Aslında günümüzün imkanları ile sesiz film çekmek günümüzde sahip olunan imkanlara ihanet etmek gibi geliyor bana.

Kanımca,sesiz sinema örnekleri o kadar çok ki onların yenisini çekmek yerine eskileri vizyona koymak yapılması gereken en doğru hareket olacaktır. Ancak günümüz sinemacılarının kazanma hırsı onları sesiz film çekme yanlışlığına sevk etmektedir.Ve  hatta yanlışlık bununla kalmıyor, bu hataya başka hatalar eşlik ediyor. "The Artist" sesiz filmine ödül kazandırmak için yapılan müdahaleler, filmin itibarını sarsıyor.

Bütün bu olanları piyasa ekonomisi mantığı içersinde değerlendirince gayet doğalmış gibi geliyor. Ama olmamalı. Kazanma hırsı karın maksimize etme eylemi bildiğimiz her şeyi yozlaştırıyor. İnsanlığın gelecekle olan umutlarını beklentilerini yok etmemek için bu yozlaşmaya izin vermemek gerekir.

Sistematik Krizin doğuşu Amerikalı Katherin’in ev sahibi olmak için İpoteğe Dayalı Kredi sistemine göre aldığı ev kredisini ödeyememesi durumudur. 

 Ev sahibi olmak isteyen Amerikalıların artan ev talepleri hem kredi  hacmini hem de ev fiyatlarını artırdı. Artan ev fiyatları daha önce kredi alanlara( Katherin’in) ek kredi alabilme imkânı yarattı.

Katherin evini aldığı zaman evinin değeri 10.000 dolardı ve bu 10.000 dolar karşılığı kredi alır. Ev sektöründe canlanmayla beraber artan ev talebi (ev sahibi olmak isteyen sayısındaki artış) ev fiyatlarının artmasına yol açar. Varsayalım ki, Katherin’in evinin değeri 10.000 dolardan 15.00 dolara çıksın, evin değerindeki artış Katherin’e değer artışına bağlı olarak ek kredi alabilme imkânı yaratır ve oda bu krediyi alır. Aldığı bu krediyle arabasını yeniler,yeni araba satın alır. Sektördeki canlanma devam ettiği sürece Katherin’in evinin değeri yükselir, 20.000 dolar olur ve bir kez daha ek kredi alma imkânı doğar ve onu da alır. Katherin aldığı bu krediyi tatile gitmek için ya da estetik ameliyatı olmak için ya da değişik amaçlı tüketimde kullanır. Katherin’inin başlangıçta aldığı 10.000 dolarlık kredi onun ödeyebileceği yani gelirine göre verilmiş bir kredidir. 20.000 dolarlık kredi onun ödeme gücünün üstünde olan bir kredidir. Yani, Katherin aldığı  kredisinin taksitlerini ödeyemeyince, aldığı evini satılığa çıkarır ve evine biçtiği değerden alıcı bulamaz. Katherin gibi kredi alan kişiler benzer durumdan dolayı kredilerini ödeyemediklerinden kredi veren banka ve/veya yatırım şirketi eve el koyar. Aldığı ev kredisini ödeyemeyen kişi sayısı artıkça, el konulan ev sayısı da arttığından Amerikan Mortgaga sektöründe Subprime mortgage (düşük gelir gruplarının ev sahibi olmaları için verilen kredi) kriz ortaya çıkar.

İpoteğe dayalı kredi sistemine dayanarak ev kredisi veren finans kuruluşları vermiş oldukları kredi karşılığında çıkarmış oldukları tahvil ve hisse senetlerini finans piyasalarında satışa sunarlar. Amerikan konut sektöründe gayrimenkul değerindeki artış (talep nedeniyle) bu gayrimenkule dayanarak çıkarılan kâğıtların değerinin artmasına ve bu kâğıtlara yatırımcıların yoğun talebi de eklenince bu kâğıtların değerini daha da artırmıştır.

Kısacası, gayrimenkullere dayanarak çıkarılan tahvillerin(aseslerin) piyasa değerindeki artış ve onların yüksek getirisi bu tahvil ve bonoları cazip yatırım araçları haline getirmiştir. Ve gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin para ve finans piyasalarında alınır-satılır değerli bir yatırım aracı olmuşlardır. Bu durum Amerikalı Katherin’in aldığı ev kredisini ödeyememesine kadar devam etmiştir.Ve evini satma kararı ve evini belirlenen değerden satamaması ve hatta gerçek değerinden de aşağı bir değerde bile alıcı bulamaması sonucunda eve gelen haciz. Bu arada bu gayrimenkule dayanılarak finans kurumu tarafından çıkarılan değerli kâğıtların değerinin  piyasa tarafından sıfırlanması ve bu kağıtları satın alanların ve satanların** iflaslarını finansal kriz olarak tanımlayabiliriz..

Özetlenirse,100 dolarlık bir değer karşılığı yaratılan 1000 dolarlık aseslerin alınıp satılmasıyla türev piyasalar ve türev ürünlerde büyük hacimlere ulaşıldı.Bu durum Amerikan finans piyasalarında başlayıp küresel finans piyasalarına dağıldı ve bu türev ürünlerin değerinin türev piyasalarda sıfırlanmasıyla gelişmiş ekonomilerin finans piyasalarda başlayan yıkım, gelişmekte olanları da (emerging market) etkileyerek kriz uluslararası boyut kazandı.

Finans piyasaların temel aktörleri olan para-banka ve finans kuruluşların içinde bulundukları yıkım, sonuçta kredi ve nakit mekanizmasını işlemez hale getirdi. Para ve finansal kuruluşlar başta FED( Amerika Merkez Bankası) olmak üzere devletlerin korumacı ve destekleyici müdahaleleri ile krizin etkisi minimize edilmeye ve zamana yayılmaya çalışıldı ve çalışılmaktadır.

Finansal krizin yıkıcı etkisinden kurtulmak için ya da etkisini zamana yaymak şiddetini hafifletmek için FED toksik kağıt olarak adlandırılan bu asesleri aldı ve faiz oranları zaman içinde(3 yıl içinde) negatif düzeye çekerek ve hatta bazı kurumları satın alarak(devletleştirme) daha da fazlası olan piyasada canlanmayı sağlamak için tüketicilere gönderilen çeklerle bugünlere gelindi. En son açıklanan verilere göre işsizliğin yüzde 8‘ler düştüğü Amerikan Ekonomisinde ılımlı bir yükseliş başladığı ,ekonominin krizden çıkmakta olduğu ve hatta gelişim trendini yakaladığıdır.

Bütün bunlar yaşanırken Avrupa’daki Bankaların durumunun kötü olduğu, ellerinde bulunan toksik kağıtlar nedeniyle sıkıntıda olduğu , banka iflasların Avrupa bankalarını da etkisi altına alacağı beklentisi ve gerçeği üzerine 2010 Mayısın da bu durumu açıklığa kavuşturmak amacıyla 91 Avrupa Bankasına Stres Testi yapılması kararlaştırıldı. Temmuz 2011 Stres Testi yapıldı.

91 Avrupa Bankasına uygulan stres testinde teste tabi olan her bir bankanın sermaye yeterlilik oranı ölçüldü ve kıyaslama değeri olarak yüzde 6 sermaye kriterini tutturan bankanın başarılı olacağı kabul edildi. Ancak sermaye yeterlilik oranı yüzde 4 olan bir bankanın başarılı olmayacağı ama testi geçebileceği kabul edildi.  

Teste tabi 91 bankanın 7 tanesi başarısız bulundu. Ama 14 bankanın yüzde olarak tespit edilen kriterin 4 seviyesinde olduğu açıklandı. Ve 87 banka sınavı geçti.

Stres testi öncesi Avrupa Bankalarının sermaye eksiklerinin ve/veya yetersizliklerinin giderilmesi için gerekli tutarın 30 milyar Euro olacağı tahmin edilirken test sonrası bu miktarım 3.5 milyar Euro olduğu açıklandı. Akılları karıştıran nasıl olurda bu kadar kötü tahmin yapıldığıydı.

Bunun üzerine yapılan stres testi değerlendirildiğinde testin başarılı olmadığı. Tam tersine teste tabi bankaların ülkelerin iflas etmedikleri iyi durumda oldukları varsayımı üzerinden hareket edilmiş olması nedeniyle gerçeklerden sapıldığı idi. Ama bu durum göz ardı edildi. Piyasaların iyi haberi satın almaya eğimli olması bu durumu yok varsaydı.  

Daha da açıkca söylersek, teste tabi olan bankaların toplam portföyünün yüzde kaçı kendi ülkesinin devlet tahvilini kapsayıp kapsamadığı testin kapsamı dışında bırakılmış olup devletlerin ekonomik durumlarının iyi olduğu iflas etmeyeceği varsayımına göre durum kurgulanmıştır.

Kişisel kanıma göre,Yunanistan ile başlayan İspanya, Portekiz ve Macaristan ile pik yapan ülke ekonomilerinin açmazları başta İngiltere olmak üzere İtalya, Belçika Almanya, Fransa ve diğerlerinde görüleceği korkusu ve bunun tahmin edilen yıkıcı etkisi nedeniyle yapılan stres testi, para ve piyasa otoritereleri tarafından, piyasalarda bahar havası estirecek şekilde organize edildi.

Aslında gözden kaçan nokta, ekonomileri iflasa sürükleyen bankaların yapısal sorunları ya da borçları olmayıp ülke ekonomilerin içine düştükleri krizdir.Yani, toplam borç miktarının ve bütçe açığının ülke GSMH içindeki payının sırasıyla yüzde 60 ile yüzde 4’ün kat be kat üstünde olması idi.  Ve bunun finansal piyasalar üzerinde hem güvensizlik hem de nakit ihtiyacı yaratmasıydı. Ama bu durumun göz ardı edilmesi, yok varsayılması, Avrupa finans piyasasında yaşanacak krizi öteledi. Bu durumun etkisi iki yıl geçikme ile piyasaları sarstı. Kanımca sarmakdan da öte yerle bir etmesine ramak kaldı.

Piyasalara geçicide olsa güven sağlayan stres testi kısa dönemde piyasalar için beklenen iyileşmeyi sağlayacaktı. Ancak bu süre zarfında Avrupa Ekonomileri içinde bulundukları açmazdan(iflastan) kurtulmalarını sağlayacak sıkı mali ve para politikalarını vakit geçirmeden uygulamaya koymaları gerekmekteydi, ama yapılmadı. Ve olan oldu. Hükümetlerin ertelen iflasları işe yaramadı. İkinci dalganın şiddeti daha büyük olacağından ve/veya olduğundan çözüm de bulunamayacaktı ve bulunamadı. Ve bugünlere, 2011’lere gelindi.

Avrupa Birliğinde orta vadede çözüm bekleyen temel sorun tek bir para politikası varken çok farklı maliye politikalarının olmasıdır. Özellikle Yunanistan İtalya İspanya Portekiz gibi ülkeler gevşek maliye politikası uygulamakta olup buna ek olarak bu ülkelerin bankacılık sektörü iflas eşiğine geldi ve bunu önlemek için bu bankalara yapılan katkılar bütçe açıklarını ve kamu borçlarını daha da artırdı.

Kısa vadede en büyük sorun bu açıkların finansmanıdır. İtalya ve İspanya’nın finansman ihtiyacı çok fazladır. Mevcut koşullar altında bunun karşılanamayacağı ve borçların yeniden yapılandırıldığında bunun yüksek faiz oranları ile olası olacağından ülkeler için oldukça maliyetlidir. Bunun anlamı daha çok finansman gerekecek demektir. Bu bir kısır döngü içinden çıkılacak gibi değil gittikçe kaosa dönüşüyor. Bu durumdan kurtuluş mali disiplinin sağlanması ve yapılanların denetlenmesi ile olasıdır.

Mali disiplinin uygulanması ülke ekonomilerin büyümesini daraltacak (MG azalacak),  o zamanda borçlar artacak ve borçların/GDP oranı artacaktır.Bu da faizin ve risk primin daha da artması demek olacağından işin içinden nasıl çıkılacak. Daha açıkça ifade edilirse,İtalya ve İspanya’nın ek kaynağa ihtiyacı var. Ancak bunu sağlayacak mekanizma yok. Bunun üretilmesi gerekmektedir.(Birinci sorun)

Avrupa’daki bankaların sermaye açığı var bunun giderilmesi gerekecek.Bunun çözümü yeni sermaye bularak giderilebileceği gibi bankanın varlıklarını küçülterek de yapılabilinir.Yani asgari sermaye/varlık oranını sağlamak üzere kredi stoklarını küçültmeleri ile olasıdır. Bu durumda ekonomi için arzulanan bir durum değil. Kısacası, Avrupa’daki bankalar piyasalardan fon bulmakta zorlanmakta ya da fonların maliyeti oldukça yüksek olmaktadır.( ikinci sorun) 

Avrupa Merkez Bankası(ECB), ne yapmaktadır. ECB gerek yapısı gerekse içinde bulunduğu oluşum gereği(Entegrasyon) merkez bankasının yapması gerekenleri yapamamaktadır.Yaptıklarına bakınca bankalara üç yıla kadar vadeli likidite desteği verecek olup faizi 0.25 indirdi.Asıl sorun ECB’nin, piyasalardan BORÇ/GDP oranı  ile BÜTÇE AÇIKLARI/GDP oranı yüksek, sorunlu ülkelerin tahvilini satın almaya devam edecek mi? Ya da bu tahvillerden ne kadar alacak? Ya da aldığı miktarları artıracak mı? Bunun cevabını ECB başkanı ” maliye politikasına ilişkin sorunlar maliye politikası ile çözülür para basılarak çözülmesi sistemi rahatlatmaz “dedi.

9 Aralık Liderler zirvesinde denk bütçe durumuna  uyulmadığı takdirde cezai yaptırımlar olacağı belirtildi.Avrupa İstikrar Fonu( ESM) sermayesi 500 milyar euro ve taze para şeklinde  olacak ve bunun devreye girmesi 2012 ortalarına alındı(2013 idi). Üye ülkelerin IMF’e 200 milyar euro ek kaynak sağlayacakları belirtildi. Ama kaynağın nasıl olacağı belli değil.

Ülkeler krediyi doğrudan değil de IMF aracılığı ile alacaklar. Zira düşen kredi notları onların borçlanmalarının maliyeni artıracağı için bunu IMF aracılığı ile yapılacak olmasının önemi üzerinde durulmaktadır.

Ekonomik ve parasal birlik Masstricht anlaşmasına göre, AB ülkelerinin  borçların/GDP ve bütçe açıklarının/GDP oranı sırasıyla %60 ve %3 aşmamalıdır. Ama üye ülkelerin borçların/GDP ve  çevrilecek borcun/GDP oranındaki artış ve bütçe açıklarının/GDP büyüklüğü oldukça yüksek olduğudur. Örneklersek

Çevrilecek Borcun/GDP (%):

Yunanistan(%18),İtalya(%11),Portekiz(%8),İspanya(%7,8),İspanya(%6),İngiltere(%5.8), Fransa(%4.8)Almanya(%4.6)dır.

Kamu Borcun/GDP (% ):

Yunanistan(143),İtalya(119),Belçika(97),İrlanda(96),Portekiz(93), İspanya(60), Fransa(82),Euro alanı(85) , AB-27(80).

Bütçe Açığı/GDP (% ): 

Yunanistan(10.5),İtalya(4.6),Belçika(4.1),İrlanda(32.4),Portekiz(9.1), İspanya(9.2), Fransa(7),Euro alanı(6) , AB-27(6.4).

 AB için çözüm önerileri

1.ECB’nin rolü tekrar belirlenmeli.ECB bunu yapmadığı sürece ya da bunun yerini alacak kurum olmadığı sürece, Avrupa’nın krizden çıkması çok zor olduğu gibi uzun zaman alacaktır.

2.Ortak bir maliye politikası yerine her ülkenin durumuna göre maliye politikaları oluşturulmalı.

3. Finansal birlik yerine Masstricht kriterlerin yerine getirilip getirilmediğinin sıkı denetim ve kontrolü sağlanmalı.

Finansal Krizin Türkiye Ekonomisi Üzerindeki Etkisi

Küresel piyasaları etkisi altına alan finansal kriz Türkiye Ekonomisini doğrudan değil de dolaylı bir biçimde etkilemektedir.Ve bu dolaylı etki kriz sürdüğü sürece devam edecektir. Krizin Türkiye Ekonomisini doğrudan etkilememesinin nedeni Türkiye’de finansal piyasaların derinleşmemesi, türev ürünlerin türev piyasaların yeterince gelişmemesidir.

AB’de kriz euro/dolar paritesini etkilemiş dolar değer kazanımı içine girmiştir. Bunun Türkiye ekonomisi açısından ihracat gelirlerinde azalma buna karşılık İthalat giderlerinde artış anlamına gelmektedir.Bu durum enflasyonist baskı demektir.

 AB’deki kriz ve durgunluk önemli bir ihracat pazarımızın daralması delmektir. Küresel finans piyasalarında yaşanan kriz ve artan risk yanı sıra Türkiye ekonomisinin yapısal sorunu olan cari açık/GDP oranının yüksekliği,enflasyonun çift haneli rakama çıkacak beklentisi ve ihracat gelirlerinin ithal girdilerini karşılama oranın giderek düşmesi gibi olumsuzluklar ulusal ekonomiden sermaye çıkışlarını artıracağı gibi girişleri de azaltacaktır.

BU Kriz ortamında Türk Bankalarının Avrupa piyasalarında/bankalarından elde edikleri uygun sendikasyon kredi bulma imkanı da daralacağından kredi hacminde daralma yaşanacaktır.

Sermaye birikimi gerçekleştiremeyen Türkiye Ekonomisi (tasarruf eğilimi düşük)  büyümeyi finanse etmede zorlanacaktır. Kısacası 2012 yılı Avrupa için ne kadar zor ise Türkiye için de bir o kadar zor olacaktır. Türkiye Ekonomisi dışsal dinamiklerle gelişimine ivme veren bir ülke konumundadır.    

**Gayrimenkule dayanılarak yaratılan değerli kâğıtların küresel piyasalarda alınıp satılması örneğin emeklilik yatırım şirketleri sigorta şirketleri bankalar ve diğer yatırım şirketleri tarafından alınıp satılmasıyla uluslararası piyasalarda finans kuruluşların portföyünde önemli bir büyüklüğü buldu. Daha da önemlisi bu büyüklüklere dayanarak yatırım ve finans kuruluşları tarafından çıkarılan değerli kâğıt hacmindeki artış tahmin edilemeyecek büyüklüklere ulaştı.

İktisadi Büyüme Vize Soru-Cevap-2011

1.a)Ekonomide hedeflenen büyüme oranının gerçekleşmesini ne belirlemektedir?

    b)Ekonomide hedeflenen üretim artışının gerçekleşebilmesini ne belirlemektedir?

Bkz.A.Neher"Economic Growth and Development" Chapter 2.

2. “Harrod anlamda büyüme Bıcak Sırtı denge durumunda olasıdır.” ifadesini yorumlayınız.

Bkz.Y.Akyüz,"Sermaye, Bölüşüm,Büyüme" KısımIII-Bölüm 11.

3.Üretim süreci sonunda elde edilen gelirin üretim faktörleri arasında paylaşımı neye göre olmaktadır. Açıklayınız.

Bkz.A.Neher"Economic Growth and Development"Chapter 5.

Uluslararası Para ve Finans Soru Cevapları- Vize-2011

1.”…Ticaret Açığını daraltmanın bir yolu Devalüasyon yapmaktır.” İfadesinden yola çıkarak aşağıdaki soruları yanıtlayınız.

  a)Devalüasyon nedir? Tanımlayanız.

  b)İhracatın ithalatı karşılama oranı ne demektir? Tanımlayınız.

 c)Ulusal parası yabancı para karşısında%15 Devalüe olan bir (X)ülkesinin ihracatın ithalatı karşılama oranı devalüasyon öncesinde % 59 iken devalüasyon sonrasında % 50 olmuştur. Bu ne demektir? Analiz ediniz.

Bkz.Uluslararası Ticaret Para ve Finans Kitabı(Havva Tunc),bölüm 10. 

2. a)Merkez Bankası(MB) para piyasasının istikrarını sağlamakla görevlidir. MB para piyasası istikrarını sağlayıcı politikaları ve enstrümanları nelerdir? Açıklayınız.

   b)ECB(Avrupa Merkez Bankası) Avrupa para piyasalarının istikrarını sağlamakta neden başarısız olmaktadır?Açıklayınız.

Bkz.http://www.havvatunc.com/tcmb-hazineyi-fonlar-mi-407.html

Dani Rodrick,"The Social Cost of Foreign Exchange Reserves" and Neşe Erim" Finansal Gelişim ve İktisadi Büyüme"

3.Küresel Para Piyasalarında, piyasalar arasındaki döviz kurlarındaki farklılıklardan dolayı elde edilen kazanç ve kayıp nasıl tanımlanır(ne ad verilir)? Açıklayınız.

Bkz. H.TUNÇ,"uluslararası Ticaret Para ve Finans" Bölüm 8. 

 Havva TUNC      8.11.2011 

Zamana Karşı olarak Türkçeye çevrilen in time  Andrew Niccol tarafından hem  yazılmış hem de yönetilmiştir.Film, insanların ölümsüz olduğu yaşlanmanın  durdurulduğu herkesin 25 yaşında olduğu,12 zaman bölgesinden oluşan bir zaman diliminde geçer.

Öyle bir filmdir ki bu film, para biriminin zaman olduğu kazançların ve harcamaların saniyelerle saatlerle belirlendiği refah seviyesi yüksek olan zenginlerin sonsuza kadar yaşadığı bir zaman dilimi ancak hangi yıl olduğu belli değildir. Bilinen tek bir gerçek günümüz olmadığıdır.  

Zamanın bir değeri dolayısıyla bir fiyatı var. Zira zaman kıtlaştığı an fiyat karaborsada belirlenir.Ve zamanın fiyatı artar. Her fiyatı olan meta gibi zamanında bir piyasası ve de borsası var.Tam rekabet piyasasının egemen olduğu bir piyasa biçiminde dengeler oluşur. Zaman zaman piyasada rekabet aksamaktadır.O zaman da fiyat aksak rekabet piyasasında oluşmaktadır. Her üründe olduğu gibi zamanın legal olarak kazanılması yanı sıra illegal olarak kazanımıda olası(şans oyunları gibi). Daha da önemlisi bu illegal kazanımlar daha popüler(kazanç anlamında).

Uzun yaşamanın sırrı ve devamlılığı kazanılan zaman ile olası olduğundan legal kazanımlı zaman ile uzun yaşam mümkün değil. Illegal kazanımlı zaman ile uzun yaşam mümkün. Neden mi? İllegal koşullar daha fazla zaman kazanılmasını sağlıyor. Hangi dönemde hangi yüzyılda olursak olalım en büyük kazançların illegal durumlarda elde edilmektedir. 

Filmin temasını  tekrar edersek;  çalışan emeğini arz etmesiyle, elde ettiği zaman ile günü birlik yaşadığı ertesi günü düşünemediği daha doğrusu ertesi güne yetecek zamanı kazanamadığı bir yüzyılda geçer film. Aslında yaşadığımız yüzyıldan hiçbir farkı olmayan sadece ve sadece para birimi olarak zamanın kullanıldığı ve ölümsüzlüğün bulunduğu bilmem kaçıncı yüzyıldır bu yüzyıl.

“In Time” ölümsüzlük ve yaşlanmama konusu ile göz doldurmasına rağmen oyuncu kadrosu ve konunun işlenişi itibarıyla beklenen başarıyı gösterememektedir.  

Justin Timberlake’in başarısız oyunculuğu yanı sıra “Zamana Karşı” filminde ölümsüzlüğün nasıl gerçekleştiği sorusunun cevapsız kalması bir tarafa ölümsüzlüğün Tanrının bir lütfü mudur? Yoksa bilimin bir sonucu mudur? Sorularının cevapları yok.  

Keza “In Time” filminin gerek yapımcısı  gerekse senaristi uzun yaşam ve ölümsüzlüğün zihinlerde yarattığı belirsizlikleri giderme ihtiyacı duymaksızın olan biten tesadüfi gibi  aktarması ve filmin bu şekilde devam etmesi seyircinin zihninde soru oluşturmaktadır. Başlangıçta izleyici filmin havasına kapılıp o anda durumu sorgulamamaktadır. Ancak film bitince seyirci “..bu nasıl oldu?… olabilir miydi?” diye düşünmektedir.

Ölümsüzlük  ve yaşlanmamak insanlık için önemli olmasına rağmen filimde sıradanmış gibi verilmesi şaşkınlık yaratmaktadır. Hayatta kalabilmek, yaşayabilmek için gerekli zamanın kazanımı için cebelleşen insan profilleri filmin ana görüntüsünü oluşturması olaganüstüdür. Günümüzde karnını doyurma kaygısı için cebelleşen yaşamaya çalışan yirmi birinci yüzyıl insanı gibi.

Zamana Karşı’nın kurgulanmasında, konunun aktarımında bir sebep sonuç ilişkisi aramak doğru değildir. Olan bitenlerin bir özensizlik bir telaşe içinde işlenmesine rağmen “In Time” konusu itibarıyla yılın en ilginç filimidir.

Director:

Andrew Niccol

Writer:

Andrew Niccol

Stars:

Justin Timberlake, Amanda Seyfried and Cillian Murphy

r.

Gösterime giren Smurf-Şirinler, Cars-Arabalar(girecek) animasyon filmleri uzunca bir süredir orijinal sesi ile vizyona girmez oldu. Tüm sinemalarda Türkçe seslendirme olarak vizyona giriyor. Dünden bugüne değişen bir şey yok. 

Animasyon filmlerinin çoğu tüm sinemalarda Türkçe Dublajla oynatılıyor. Animasyon filmleri yapılırken karakterleri seslendirecek oyuncular  titizlikle seçilmektedir ve bu seçim filmin önemli bir parçasıdır ve filmin başarısını belirlemede önemlidir.

Bizimkiler ne yapıyorlar gösterime giren Ratatouille’i, Smurf,Cars gibi filmleri tüm sinemalarda “Türkçe Dublajla “ veriyorlar. Yani filmi öldürüyorlar. Filmi orijinal olarak seyretmek isteyen seyircinin isteklerini ciddiye almıyorlar. Seyircinin istekleriymiş filmin dokusu bozuluyormuş hiç düşünmüyorlar temel amaç karı maksimize etmek.

Unutulmaması gereken (Türkiye'ye bu filmleri getirenlerin), animasyon filmleri sadece ve sadece çocukların izlemesi için üretilen filimler değildir.  Aslında bu filmlere içerik olarak baktığımızda, çoğunlukla çocukların anlayamayacağı esprilerin,  düşüncelerin bolca yer aldığını görüyoruz. Ancak ülkemizde, animasyon filmi olunca akla sadece çocuklar gelmekte ve bu yönde değerlendirilmektedir. Belki de sektörde yer alanlar(bu işi yapan) haklı olabilir, kar ve zarar ilişkisi nedeniyle. Ancak unutulmaması gereken bir şey var oda 2010 yılında dünya kültür başkenti olan İstanbul gibi bir kentte animasyon filmlerinin sadece ve sadece Türkçe Dublajlı olarak gösterime girmesi hem kültürel bir ayıp hem de piyasa mekanizmasını bozucubir eylemdir. Aslında Rekabet Kurumu bu durumu nasıl gözden kaçırmaktadır, anlamıyorum. Rekabet Kurumu piyasada üreticiler-satıcılar arasında haksız rekabetin olup olmadığını denetlerken neden olayı tüketci cephesinden değerlendirmiyor ve algılayamıyor, anlamış değilim. 

Bu filmleri getiren işadamları piyasa ekonomisi mantığı içinde hareket ettiklerini düşünüyorlar ve sadece kısa dönemde kar elde etme mantığıyla olaya bakıyorlar. Bugün işler iyi yarın(uzun vade anlamında) Allah büyük mantığındalar. Yani, Monopol piyasasında olmanın keyfini çıkarıyorlar. Diğer bir deyişle karı maksimize ediyorlar ve piyasa koşulları da buna izin veriyor. Acaba bu sürdürülebilir bir durum mu? Piyasa dinamikleri değiştiğinde ne olacaktır? Farkında bile değiller. Her şeyde olduğu gibi babadan kalma yöntemle, el yordamıyla piyasada iş yapmaktadırlar

Diğer taraftan animasyon türü yapımlar, önümüzdeki yıllarda sektörün geleceğini belirleyecektir. Kapris yapmayan sonsuz istekleri olmayan ve daha da önemlisi astronomik ücret istemeyen aktörlerle/karakterlerle çevrilen filmler. Ve sektörün gireceği devinim(gelişim anlamında). Yani önemli bir durum.

Sektörde yer alan işadamları, mevcut gelişmeleri dikkate alıp kendilerini olması olası piyasa koşullarına göre hazırlamalıdırlar. Yoksa babadan kalma yöntemlerle karı maksimize etmek ve bunun devamlı olacağını düşünmek safça bir davranıştır, profesyonelce değildir. İşlerini piyasa mekanizmasının kurallarına göre yapmak hem sektörün gelişimi hem de karların maksimizasyonu için gereklidir.

12 TEMMUZ 2011